Cây thuốc quý

Đan Sâm – Thuốc quý trị huyết bệnh

Cổ nhân thường có câu ‘Nhất vị Đan sâm ẩm, công đồng Tứ vật thang’, nghĩa là khẳng định Đan sâm có tác dụng không kém với bài thuốc quý Tứ vật – bài thuốc được cho là ‘bổ huyết điều huyết’ kinh điển của YHCT. Đan sâm được xem là ‘huyết bệnh yếu dược’ tức thứ dược quý trị các bệnh liên quan đến huyết.

Vị thuốc Đan sâm từ rễ sấy khô hoặc phơi của cây Đan sâm ,họ Bạc hà (Lamiaceae), còn có tên gọi khác là Huyết sâm,Xích sâm, Hồng căn.Đan sâm được dùng nhiều ở các nước châu Á như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản.Trước đây, vị thuốc Đan sâm này thường được nhập về từ Trung Quốc, trong những năm trở lại đây, cây Đan sâm đã được trồng phổ biến tại các tỉnh miền núi Việt Nam. Cây sinh trưởng tốt, cho năng suất và hàm lượng hoạt chất cao.

Cây Đan sâm (Salvia mitiorrhiza Bunge)
Cây Đan sâm (Salvia mitiorrhiza Bunge)

Vị thuốc Đan sâm theo y học cổ truyền

Theo Y học cổ truyền, Đan sâm có sắc đỏ (đỏ thuộc tâm hỏa), vị đắng (khổ) nhập tâm và tâm bào lạc. Đan sâm có tác dụng sinh ra huyết mới (ứ khử nhiên hậu tân sinh), phá túc huyết (huyết lưu ứ lại), dưỡng huyết an thai, trụy tử thai (khứ ứ), điều kinh mạch (phong hàn thấp nhiệt, kinh mạch không điều hòa, tích tụ lâu ngày làm tổn thương khí huyết,gây huyết hư, khí trệ, huyết ứ,đàm trở… kinh mạch điều hòa thì bệnh tự tán).Chủ trị các chứng hư lao, phong tý bất tùy (chân tay mệt mỏi, ngại vận động, không theo chủ ý), cốt tiết thống (đau nhức xương khớp),trường minh phúc thống (đau bụng, sôi bụng), băng đới trưng hà (trưng là khối không di động, lúc tụ lúc tán,hà là khối trong bụng di động được; đều là huyết bệnh), sán thống ( chỗ rỗng trong thân thể bị trở ngại, làm cho gân thịt co rút, rồi phát ra đau đớn đều gọi là sán 疝),mục xích (mắt đỏ),thũng độc, sang giới.

Đan sâm thông lợi huyết mạch,dưỡng thần định chí, ; giúp điều huyết,dưỡng huyết, quy thủ thiếu âm, thủ quyết âm kinh giúp công năng của tâm, tâm bào được điều hòa. Vì vậy, Đan sâm là dược vị trong các phương thuốc trị bệnh về tâm, về huyết.

Đan Sâm - Thuốc quý trị huyết bệnh

Vị thuốc Đan sâm (丹参– Danshen)

Những nghiên cứu về Đan sâm

Đã có nhiều nghiên cứu về tác dụng của Đan sâm. Trong Đan sâm, có hoạt chất có tác dụng sinh học gồm: các hợp chất diterpen, trong đó có danshensu, cryptotanshinon , tanshinon IIA,và acid salvianolic A, B.

Qua nghiên cứu y học cho thấy, hiệu quả của dịch chiết xuất từ Đan sâm lên hệ tim mạch (in vitro, in vivo) bao gồm việc ức chế ngưng tập tiểu cầu, cải thiện chức năng tâm trương (thất trái) ở bệnh nhân tăng huyết áp,tăng lưu lượng máu.Đan sâm cũng làm giảm sản xuất fibrin nên giúp giảm sự hình thành cục máu đông và làm tan huyết khối.Thực nghiệm đối với chuột, Đan sâm làm tăng tỉ lệ sống, kéo dài thời gian sống trong điều kiện thiếu oxy, chống đông máu, hạ huyết áp, giúp cải thiện tuần hoàn ngoại vi, giảm triglicerid máu, giảm thoái hóa mỡ trên giải phẫu bệnh gan. Ngoài ra, Đan sâm còn giúp an thần, kháng khuẩn, ức chế sự phát triển của tế bào ung thư trên thực nghiệm.Đan Sâm - Thuốc quý trị huyết bệnh

Theo nghiên cứu khoa học lâm sàng của một nhóm nghiên cứu sinh đến từ Nhật Bản và Trung Quốc chứng minh, tác dụng làm giãn và lưu lượng máu động mạch vành của tanshinon IIA ,danshensu, trong vị thuốc Đan sâm. Nghiên cứu so sánh tác dụng của vị thuốc Đan sâm với thuốc Isosorbide dinitrat trên 1536 bệnh nhân đau thắt ngực do bệnh mạch vành. Kết quả là nhóm bệnh nhân sử dụng Đan sâm chức năng tim đượccải thiện tốt hơn ở 93,4% và giảm đau thắt ngực hơn so với 73,8% ở nhóm bệnh nhân dùng Isosorbidedinitrat.

Acid Salvianolic B (SAB) có nhiều trong Đan sâm được chứng minh là có tác dụng hiệu quả trong việc ức chế chức năng tiểu cầu, cụ thể là ức chế sự kết dính tiểu cầu với collagen bất động nhờ can thiệp với thụ thể collagen α2β1. Trên động vật , Đan sâm có tác dụng bảo vệ não khỏi những tổn thương do thiếu máu. Ngoài ra,SAB trong vị thuốc này còn có một số tác dụng khác đối với tim mạch như ức chế sự tạo thành angiotensin II, kích thích các tế bào nội mô sản xuất NO , giúp điều hòa huyết áp và chống nhồi máu cơ tim. Chất này được nghiên cứu về tác dụng làm tăng độ nhạy với insulin, giảm glucose máu, giảm cholesterol toàn phần, giảm LDL-cho và tăng HDL-cho trên chuột bị gây đái tháo đường loại 2.

Tại Trung Quốc, Đan sâm được dùng với dạng dịch truyền tĩnh mạch. Phương pháp này được sử dụng trong nghiên cứu lâm sàng với những bệnh nhân viêm gan mạn, viêm gan cấp,suy thận,bệnh lý mạch máu não, bệnh mạch vành, xơ cứng bì, ung thư lympho… đều cho kết quả điều trị tốt.

Đan Sâm - Thuốc quý trị huyết bệnh

Cách dùng và liều dùng

Đan sâm dùng độc vị hoặc là thành phần với bài thuốc chữa các bệnh về tâm,phụ khoa, huyết mạch, … với liều dùng từ 6 – 12g bằng cách sắc uống hoặc hoàn tán. Cần chú ý, Đan sâm úy diêm thủy, kỵ giấm, phản Lê Lô.

Trong y học ngày nay, người ta dùng Đan sâm dưới dạng cao hoặc dịch chiết phân đoạn, có thể dùng để điều trị đơn độc hoặc dùng kết hợp với những hoạt chất từ dược liệu khác để tạo ra những chế phẩm, có tác dụng chữa bệnh có nguồn gốc tự nhiên. Tuy nhiên, đối với chế phẩm cụ thể, cần được nghiên cứu về tính an toàn (độc tính bán trường diễn,độc tính cấp) và hiệu quả để có chỉ định và liều dùng phù hợp nhất.

Hy vọng các kiến thức y học trên đây đã giúp bạn phần nào hiểu rõ hơn về công dụng của Đan Sâm. Chúc bạn trị bệnh nhanh chóng thành công với những bài thuốc tuyệt vời từ các cây thuốc xung quanh ta vô cùng đơn giản này nhé.

Post Comment